Testje 

Ik heb een digitaal abonnement op het NRC, en via LinkdIn komt er met enige regelmaat iets voorbij dat mijn aandacht trekt. Zo ook deze. De kop van het artikel gaat als volgt: (en ik citeer nu uit het bewuste artikel dat in het NRC verscheen op 28 juli 2026) 

'Wij dachten echt: wat gebeurt hier?' En niet alleen in de ggz heerst onrust over een minister die opleidingsplaatsen schrapt.  

Ik scrol verder. Berichten over de moeilijk verdedigbare beslissing van zorgminister Mirjam Sterk (CDA) wat betreft het terugdringen van GZ-opleidingsplaatsen komen in mijn digitale bubbel de laatste tijd vaak voorbij. Ik zie onder de kop van het artikel een foto van een goed verzorgde, echt keurig uitziende jongeman, scheiding opzij, in streepjesoverhemd en cakey kleurige lange broek. Ellebogen leunend op de knieën, de handen niet ineengevouwen maar met gestrekte vingers tegen elkaar. Onder de foto staat dat hij basispsycholoog is bij het 'Zeeuwse Emergis Maarten Maul'. Geen idee wat voor instelling het is. Ik heb er nog nooit eerder van gehoord maar zal het vast eens even opzoeken. Dan lees ik de volgende zin. 

"Veel kan basispsycholoog Maarten Maul…" Oh, aha denk ik dan. Natuurlijk. Dat instituut heet Emergis. En hij heet Maarten Maul. Ah. Helder. Nog een keer dan. 

"Veel kan basispsycholoog Maarten Maul zelf: testjes afnemen bij cliënten, eenvoudige behandelingen uitvoeren." En dan gebeurt er iets bij me. Ik heb er geen controle over. M'n ogen gaan rollen, m'n maag sputtert, m'n weerstand ontpopt zich plotsklaps tot een leeuwinachtige verschijning, steeds groter en groter wordt ze, tot ze grommend levensgroot tussen mij en de rest van het artikel in komt te staan. De tekst gedraagt zich inmiddels als een beschadigde langspeelplaat; mijn ogen blijven als de naald van een pick-up in een hardnekkige groef hangen. "Testjes afnemen bij cliënten, kggg, testjes afnemen bij cliënten, kggg, testjes afnemen bij cliënten, kggg, testjes afnemen bij cliënten, kggg, testjes…kggg, testjes…kggg, testjes" doet het.  

Ik sus met een flinke dosis aan ratio de leeuwin in mij.  Testjes. Pfff. Ze weten niet beter, probeert mijn verstand. Maar de leeuwin sputtert tegen: "Iemand die niks van diagnostiek weet kan ik het nog vergeven. Een reporter, een vage kennis op een verjaardag die geen idee heeft." Dat klopt. Ons beroep vraagt vaak om uitleg. Dan gooi ik het er nog wel eens gekscherend in. "Ik neem testjes af." Als je dan verder uitleg geeft ontstaat er meestal iets van begrip voor je vakgebied. "Maar kom op zeg!" brult de Leeuwin weer: "Je bent basispsycholoog. Je universitaire opleiding getuigt van goed verstand. Je zou beter moeten weten!" roept de leeuwin. En ik denk jakkes. Testjes? Waarom noem je het niet gewoon diagnostiek? Je zegt toch ook niet dat je een 'gesprekje' voert met de cliënt? Als synoniem voor je 'eenvoudige behandelingen'? Alsof je met je cliënt op theevisite bent? Een CG 'teetje doet'? Een EMD 'erretje'?  Nou? Waarom dan wel een testje? 

Ik plof op de bank. Boos word ik ervan en ik snap het ook niet. Diagnostiek is niet een testje doen. Je dagelijkse suikerspiegel met een vingerprikje driemaal daags opmeten. Misschien is dat een testje. Of als ik m'n stekker van de piano in het stopcontact druk. Dan test ik even of het ding aangaat of niet.  

Testje.  

Het eerste dat me op het hart werd gedrukt op mijn stageplaats tijdens de opleiding. Praat nóóit over testjes. Je bagatelliseert het. Alsof het niks is. Alsof het gewoon ook niet zo belangrijk is. Terwijl al die 'testjes' ondertussen wel mede zorgen voor diagnoses, voor richtlijnen in de behandeling, voor aanknopingspunten, voor gezien worden. Bovendien –en zeker niet minder belangrijk- impliceert een 'testje' alsof je als cliënt alleen maar goed- of afgekeurd wordt. De heks van Hans en Grietje test de dikte van de vinger van die arme Hans. Testje. En hoewel we natuurlijk onder andere met 'testjes' proberen om dingen meetbaar te maken, om te kunnen vergelijken, om te wéten in plaats van met onze klinische blik alleen maar wat in het rond te gokken, gaat diagnostiek vooral -ook- over een beeld krijgen van iemand, dingen willen verklaren en begrijpen, waarom behandeling niet aanslaat bijvoorbeeld, of om zicht te krijgen op wat iemand wel kan, waar juist de kwaliteiten liggen. Zodat we die cliënt recht kunnen doen op basis van wat iemand op dat moment van zichzelf kan laten zien. En dat is een vak. Dat is niet simpel 'testjes' afnemen. "Belabberde basispsycholoog" gromt de leeuwin in mij nog even na.  

Ik zucht. Het is in al die jaren blijkbaar nog steeds niet uit de wereld. Testjes. Taal doet iets. Je woordkeuze doet ertoe. Je haalt er je werk mee naar beneden. Of je blaast het op, dat kan natuurlijk ook. Ik heb op dit vlak trouwens ook echt ergens een tekortkoming ontwikkeld. Al dat interessante geneuzel op LinkedIn. Het klinkt allemaal ingewikkeld en interessant, maar wat iemand écht doet blijft in talige raadsels verhuld. Een 'Chair of the Executive Board' (ik heb ook een stoel op het werk denk ik dan); 'Energy Healing' (iets met lichaamsenergie vermoed ik, maar elektricien zou ook kunnen toch?); 'Sustainable Development Goals' (ja, leg die maar eens uit). In de Nederlandse taal ben ik ook wat beroepen betreft onnozel. 'Strateeg en Veranderstrateeg' of 'Metaforisch duiker in relationele bedrading'. Schiet mij maar lek.  

Lange tijd was het gebruik van het woord 'stukje' ook in zwang. Iets minder erg dan testje maar toch. Een stukje verantwoordelijkheid, een stukje inzicht, een stukje zelfontwikkeling, of minstens zo erg; een stukje persoonlijkheidsonderzoek, een stukje intelligentieonderzoek en een stukje autisme. Wat bedoel je nou eigenlijk?   Hou het bij een stukje taart en een stukje kaas.  Dan snappen we elkaar tenminste echt.  

Résumé. Het woord testje zou ik echt héél graag, als het om psychodiagnostiek gaat, willen aandragen als hét woord in de psychodiagnostiek, dat we zo snel mogelijk moeten verbannen. Dus géén testje meer met een vragenlijstje. Het is namelijk niet zoiets als het verlanglijstje voor de Sinterklaas of verjaardag.  Een testje is zo eenvoudig te vervangen voor een woord als diagnostiek. Of onderzoek. Noem het een instrument. En als je dan toch zo gehecht bent aan het woord test, nou vooruit. Een testonderzoek. Niet heel fraai, maar altijd nog beter dan testjes. En als het woord 'test' toch bedoeld of onbedoeld op tafel komt te liggen, wees dan alsjeblieft beducht op de impact dat een woord kan hebben. Het betekent niet dat de cliënt door de vleeskeuring gehaald wordt. Taal doet -zo is mijn overtuiging- veel meer dan we denken. Diagnostiek is vaak een intensief proces voor zowel de diagnosticus (met wat voor afgeronde studie ook) als voor de cliënt. Daarin hoort een woord als 'testje' gewoon niet in thuis. 

'Amen' zei de Leeuwin …  

En dit moest ik gewoon echt even kwijt. 

*Disclaimer:
Natuurlijk is het me niet specifiek om deze basispsycholoog te doen. Hij kwam toevallig groots in het NRC voorbij, met foto, met naam en toenaam. Misschien heeft hij het woord 'testje' zelf helemaal nooit in de mond genomen. Misschien is het de redactie van het NRC geweest die de verkleinterm passender vond bij de strekking van het verhaal. Om de noodzaak van voldoende GZ-opleidingen kracht bij te zetten. Ik heb hier niet de basispsycholoog an sich willen aanvallen en al helemaal niet deze basispsycholoog persoonlijk.  Blijft als een paal boven water staan dat het woord 'testje' tot m'n grote afschuw, dat mag inmiddels duidelijk zijn, vaker valt. Uit de mond van de beste GZ-psycholoog, de meest talentvolle basispsycholoog en wellicht zelfs uit de mond van de meest doorgewinterde psychodiagnostisch werker. Ik pleit met een stukje humor derhalve voor een stukje verantwoordelijkheid en een stukje bewustwording in het omgaan met het metaforisch oerwoud van woorden die ons psychologisch woordenboek rijk is.  

Ik wens Maarten Maul oprecht heel veel succes en een fijne GZ-opleidingsplek toe. Niet opgeven Maarten! Want de zorg met al zijn cliënten en diversiteit aan complexe problematiek, heeft je expertise samen met al je andere collega's heel hard nodig.